स्वस्थ शरीर र चम्किलो अनुहारका लागि पेट स्वस्थ हुनुपर्छ।

डा. रमीता मास्के, डेन्टल सर्जन
राष्ट्रिय नमुना डेन्टल हस्पिटल प्रा.लि.

-    स्वस्थ शरीर र चम्किलो अनुहारका लागि पेट स्वस्थ हुनुपर्छ।

-    पेटको खराबीका कारण अनुहारमा डन्डिफोर, चायाँ, पोतो आउने, उमेर नपुगी चाउरिने तथा केशमा पनि समस्या आई केश झर्ने, टुक्रिने र चाँडै फुल्ने समस्या देखापर्छ।

-    खाली पेटमा शुद्ध पानी, मध्यान्तरमा मोही र रातको खानापछि दूध पिउनाले पेट स्वस्थ रहन्छ।

-    भोजन तथा खानासँगै पानी पिउनाले पाचनमा समस्या आउँछ, त्यसैले खाना खानु १ घन्टाअघि र खाना खाएको १ घन्टापछि पानी पिउनुपर्छ।

-    पेट स्वस्थ राख्न चोकरयुक्त खाना, रेसादार फलफूल तथा सागसब्जी खानुपर्छ।

-    बोक्रायुक्त तरकारीहरू, सागपात एवं पाकेको फर्सी र लौका उत्तम हुन्छ। फलफूलमा मेवा सबैभन्दा उत्तम मानिन्छ।

-    पेट स्वस्थ राख्न उमालेको मनतातो पानी पिउनुपर्छ।

-    पेटलाई स्वस्थ राख्न मण्डुक, पवनमुक्त, दुईचक्री, बक्रासन, अर्धमत्स्येन्द्र आदि आसन उपयुक्त हुन्छन्।

-    पेट स्वस्थ राख्न कपालभाती प्राणायाम कम्तीमा १५ मिनेट तथा अग्निसार क्रिया कम्तीमा ५ पटक दैनिक गर्नुपर्छ।

-    स्वस्थ व्यक्तिको पेट नरम हुनुपर्छ। यी व्यायाम, प्राणायाम एवं खाद्य वस्तुले पेटलाई स्वस्थ एवं नरम राख्न सहयोग गर्छन्।

रीता कार्की, योग शिक्षिका

पतञ्जलि योग समिति, नेपाल

-    शिशुको दाँत आउन थालेदेखि नै सफा गर्नुपर्छ। एक-दुईवटा दाँत पनि नरम कपडाले सफा गरिदिनुपर्छ।

-    शिशुको दाँत साटिने त हो भनेर लापरबाही गर्नुहुँदैन। समय-समयमा परीक्षण गराइरहनुपर्छ।

-    समयभन्दा पहिले शिशुको दाँत निकाल्नु हुँदैन। यसो गर्दा पछि बांगो दाँत आउन सक्छ।

-    बिहान-बेलुकीको खाना खाएपछि दाँत माझ्नुपर्छ।

-    खाना खाएपछि डेन्टल फ्लसले अड्किएको खानेकुरा निकाल्नुपर्छ। खाएपछि सधै कुल्ला गर्नुपर्छ।

-    सकभर दाँत निकाल्नु हुँदैन। दाँत निकालेको ठाउँमा खाली राख्नु हुँदैन। कृत्रिम दाँत भए पनि राख्नुपर्छ।

-    शरीरमा कुनै रोग लागेको छ भने त्यसले दाँतमा असर गर्ने भएकाले शरीर स्वस्थ राख्नुपर्छ।

-    ताजा, पोषिलो, रेसादार खानेकुरा खानुपर्छ। टाँसिने, गुलियो तथा अमिलो खानेकुरा धेरै खानुहुँदैन।

-    गर्भावस्थामा गिजाबाट रगत आउने तथा सुन्निने हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा दन्त चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छ।

-    प्रत्येक तीन महिनाको फरकमा ब्रस परिवर्तन गर्नुपर्छ।

-    सुत्केरी भएको अवस्थामा दाँत माझ्नुहुँदैन भन्ने आम धारणा रहिआएको छ तर त्यो सत्य होइन। यो अवस्थामा अझ बढी दाँत सफा राख्नुपर्छ किनभने यो अवस्थामा धेरै गुलियो-चिल्लो खानेकुरा खाइन्छ।

-    दाँत सफा गर्दा हल्लिन्छ र दाँत निकाल्दा आँखा कमजोर हुन्छ भन्ने धारणा गलत हो।

-    बुद्धि बंगारा झिक्दा बुद्धि नै जान्छ भन्ने गलत धारणा रहेको पाइन्छ। बुद्धि बंगाराले दुःख दियो भने निकाल्नुपर्छ। यसलाई निकालेपछि अर्को कृत्रिम दाँत राख्ने आवश्यकता पर्दैन। यसले खाना चबाउन पनि मद्दत गर्दैन।

मानसिक रोगी

साथीहरूको भीडमा एक जना यस्ता साथी छन्, जो विचित्रै छन् ।
एक दिन हिँड्दाहिँड्दै बाटोमा अकस्मात् उनी भेटिए । मुहारमा हाँसो, शरीरमा अलौकिक स्फूर्ति देखेर यो अनुमान गर्न समय लागेन कि ती मित्र धेरै नै खुसी छन् । ‘म एकदमै खुसी छु,’ हात मिलाएर हालखबर सम्म साटासाट गर्न पाएका थिएनौँ, मित्रले यसरी खुसी प्रकट गरे ।
मित्रको खुसीसम्म सर्न बेर लागेन । जो–कोही पनि खुसी हुँदा त्यसको असर आफूसम्म पनि परिहाल्छ । मित्र खुसी हुनुले मलाई खुसी बनाइहाल्यो ।
‘ल बधाई छ ।’ मित्रलाई बधाई दिन पनि विलम्ब गरिनँ । ‘धन्यवाद ।’ मित्रले धन्यवाद यसरी भने मानौं उनले ठूलै उपलब्धि हासिल गरेका छन् । मानौं ठूलै युद्ध जितेका छन् । ठूलै पदक पाएका छन् ।
अनि म कसरी नसोधी बस्न सक्थेँ कि मित्र के कारणले खुसी छन् ? सोधिहालेँ, ‘के म तिम्रो खुसीको कारण जान्न सक्छु ?’
‘पक्कै पनि मेरा मित्र,’ उनले गालामा बेग्लै चमक ल्याउँदै हँसिलो मुहारका साथ भने, ‘म यस कारणले खुसी छु, किनभने मेरो एक जना दुस्मन दु:खमा छ । त्यो तेजेन्द्र भन्ने छ नि, त्यसको नोकरी खुस्केछ ।’

लौ ! यो के ? हल्काफुल्का कुरा काट्ने बानी यसको वर्षौंदेखि थियो, यो स्तरसम्मको थियो भन्ने मलाई थाहा थिएन ।

व्यर्थै खुसी भइएछ । व्यर्थै बधाई दिइएछ । एक मनले त लाग्यो, यो मोरासँग व्यर्थै मित्रता गाँसिएछ । त्यो तेजेन्द्र भन्ने मान्छेलाई म पनि चिन्थेँ । ठीकै थियो । त्यसो त मलाई ठीकै लाग्ने मान्छे कसैको दुस्मन हुनु हुन्न भन्ने कहाँ लेख्या छ र ? तेजेन्द्रका तीन–तीन जना छोराछोरी थिए तर त्यो बिचरोको बिचल्लीमा यो साथी रमाइरहेको थियो । किन–किन यो कुरा चित्तले पटक्कै स्वीकारेन ।
    ०००

तिनै मित्र केही महिनापछि भेटिए । यसपालि उनको अनुहारको चमक उडेको थियो । ओठमा हाँसो थिएन, शरीरमा स्फूर्ति थिएन । उदास उदास देखिन्थे ।

किन–किन तिनको अनुहार देखेर माया लाग्यो । दु:ख लाग्यो । सोधेँ, ‘के भो मित्र ? किन यस्तो मुहार ?’

मित्रले उदासीका साथ भने, ‘म बडो दु:खमा छु ।’

‘के भो मित्र?’ उनको दु:ख के हो ? जान्न म अधैर्य भएँ ।

‘त्यो तेजेन्द्रेले अर्को राम्रो नोकरी पायो ।’ अघिल्लो भेटमा तेजेन्द्रको नोकरी खुस्किँदा रमाएकोमा जुन आश्चर्य मलाई लागेको थियो अहिलेको भेटमा आश्चर्य चार गुना बढी भएको थियो । यतिसम्म पनि कोही हुन्छ र ?

ती मित्रसित छुटिने बेला भो । बेला भो के भनौँ ? मलाई उनीसँग थप समय बिताइरहन मन लागेन । भनेँ, ‘अब जान्छु मित्र म ।’
उनले सोधे, ‘कहाँ जान्छौ ?’

मैले दृढ हुँदै भनेँ, ‘तेजन्द्रकहाँ । उसलाई बधाइदिनु पर्‍यो नि !’
ऊ झल्याँस्स भएझैँ देखियो । मैले थपेँ, ‘अनि तिमी यता यसरी दु:खी छौ भन्ने कुरा पनि उसलाई सुनाइदिनुपर्‍यो ।’

ऊ अवाक् भएर मतिर हेरिरहेको थियो । मैले निरन्तरता दिएँ, ‘अब डब्बल खुसी हुने भए तेजेन्द्र । एक, उनको आफ्नै खुसीका कारण । दुई, तिम्रो दु:खको कारण ।’
यति भनेर उनको स्पष्टीकरण वा जवाफ नपर्खी सरासर हिँडे ।
 ०००

अरूको दु:खमा रमाएर खुसी हुनु पनि खुसी हो र ? जाबो एउटा खुसीका लागि कसैको दु:ख कुरेर बस्छ भने, बुझे हुन्छ त्यो मान्छे मानसिक रोगी हो । यो साथी त्यस्तै थियो । जो आफूमा खुसी खोज्दैन, जो अरूको दु:खमा खुसी खोज्छ अनि अरूको खुसीमा दु:खी हुन्छ । यस्तो मान्छे वास्तवमै मानसिक रोगी हो ।